รวมคำศัพท์มาตรฐานข้าวไทย ตามประกาศ มกอช. 2560

บทนำ

ในการซื้อขายและตรวจสอบคุณภาพข้าวในประเทศไทย การเข้าใจความหมายของคำศัพท์ทางเทคนิคถือเป็นเรื่องสำคัญยิ่ง เพื่อให้เกษตรกร โรงสี และผู้บริโภคเข้าใจตรงกัน ตามประกาศสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) ปี 2560 ได้กำหนดนิยามไว้ดังนี้:

1. ประเภทของข้าว (Type of Rice)

2. สถานะหลังการเก็บเกี่ยวและการแปรรูป

ในส่วนนี้จะแบ่งตามลักษณะการจัดการความชื้นและการขัดสี:

• ข้าวเปลือก (Paddy): ข้าวที่ยังไม่ผ่านการกะเทาะเอาเปลือกออก
• ข้าวเปลือกสด: ข้าวที่เก็บเกี่ยวและนวดทันที โดยไม่ผ่านกระบวนการลดความชื้น
• ข้าวเปลือกแห้ง: ข้าวที่ผ่านการลดความชื้นจนมีความชื้นไม่เกิน 15 เปอร์เซ็นต์
• ข้าวกล้อง: ข้าวที่ผ่านการกะเทาะเอาเปลือกออกแล้ว (ยังมีรำและจมูกข้าว)
• ข้าวขาว: ข้าวที่ได้จากการนำข้าวกล้องเจ้าไปขัดเอารำออกจนหมด
• ข้าวเหนียวขาว: ข้าวที่ได้จากการนำข้าวกล้องเหนียวไปขัดเอารำออกแล้ว
• ข้าวนึ่ง: ข้าวที่ผ่านกระบวนการขัดเอารำออก (หลังผ่านการแช่และนึ่งในสถานะข้าวเปลือก)
• ข้าวซ้อมมือ: ข้าวที่นำข้าวกล้องไปขัดเอารำออกเพียงบางส่วน

3. ส่วนประกอบและขนาดเมล็ดข้าว

มาตรฐานการวัดขนาดเมล็ดจะแบ่งความยาวเมล็ดออกเป็น 10 ส่วนเท่าๆ กัน:

1. ส่วนของเมล็ดข้าว: ส่วนแบ่ง 1/10 ของความยาวเมล็ด
2. ข้าวเต็มเมล็ด: เมล็ดสภาพสมบูรณ์หรือมีความยาวตั้งแต่ 9 ส่วนขึ้นไป
3. ต้นข้าว (Head Rice): เมล็ดหักที่มีความยาวมากกว่าข้าวหัก แต่ไม่ถึงความยาวของข้าวเต็มเมล็ด (รวมเมล็ดแตกซีกที่มีเนื้อเหลือไม่ถึง 80%)
4. ข้าวหัก (Broken Rice): เมล็ดหักที่มีความยาวตั้งแต่ 2.5 ส่วนขึ้นไป แต่ไม่ถึงความยาวของต้นข้าว

4. ลักษณะตำหนิและความผิดปกติของเมล็ด

การคัดเกรดข้าวจะพิจารณาจากเปอร์เซ็นต์ของเมล็ดที่มีลักษณะดังต่อไปนี้:

ด้านสีตามพันธุกรรม

• ข้าวเมล็ดสี: เมล็ดที่มีเยื่อหุ้มสีอื่น เช่น แดง น้ำตาล ม่วง หุ้มอยู่ทั้งเมล็ดหรือบางส่วน
• พื้นสีของข้าว: สีของเยื่อหุ้มเมล็ดส่วนใหญ่ของข้าวสีในกลุ่มสีนั้นหรือพันธุ์นั้น
• ข้าวเมล็ดคละสี: เมล็ดข้าวในกลุ่มสีเดียวกันที่มีเยื่อหุ้มเมล็ดมากกว่าหนึ่งสีคละกันในเมล็ดเดียว
• ข้าวเมล็ดสีต่างจากพื้นสี: ข้าวเมล็ดคละสีที่แตกต่างไปจากพื้นสีหลัก หรือมีสีเข้ม/อ่อนกว่าปกติ

ด้านความเสียหายทางกายภาพ

• ข้าวเมล็ดท้องไข่: ข้าวเจ้าที่มีสีขาวขุ่นคล้ายชอล์ก มีเนื้อที่ตั้งแต่ 50 เปอร์เซ็นต์ขึ้นไปของเมล็ด
• ข้าวลีบ: เมล็ดที่ไม่เจริญเติบโตตามปกติ มีลักษณะแฟบแบน
• ข้าวเมล็ดเสีย: เมล็ดที่เสียชัดเจนจากความชื้น ความร้อน เชื้อรา หรือแมลง
• ข้าวเหลือง: เมล็ดที่เปลี่ยนเป็นสีเหลืองชัดเจน (รวมถึงข้าวนึ่งที่มีสีเหลืองเข้มผิดปกติ)
• ข้าวเมล็ดอ่อน: เมล็ดสีเขียวอ่อนที่ได้จากข้าวเปลือกที่ยังไม่สุกแก่
• วัตถุอื่น: สิ่งอื่นๆ ที่ไม่ใช่ข้าว เช่น แกลบ หรือรำที่หลุดออกมา

แหล่งค้นหาข้อมูล: www.phtnet.org

สนใจเครื่องมือวัดความชื้นข้าวที่แม่นยำ?